Το οξύμωρο του πράσινου ο καπιταλισμού

Η εγκαθίδρυση του καπιταλισμού τους τελευταίους αιώνες έχει εδραιώσει και το αντίστοιχο μοντέλο παραγωγής. Προϊόντα παράγονται μαζικά, διαφημίζονται για να πουληθούν ή βελτιώνονται για να συνεχίζουν να πωλούνται. Η υπερπαραγωγή αυτή δεν έρχεται άνευ κόστους. Όλη η αλυσίδα πρώτων υλών – ενέργειας – παραγωγής – απόρριψης φέρνει αλλαγές στο φυσικό μας περιβάλλον. Από τον προβληματισμό των ανθρώπων για τις επιπτώσεις αυτές αποσταθεροποίησης και υποβάθμισης του περιβάλλοντος, προέκυψε η έννοια της οικολογικής συνείδησης.

Οι ανησυχίες γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης.
Όσο ευγενή ερείσματα και αν έχει η οικολογία, η ευρεία και πηγαία απήχηση της στο κοινό αίσθημα, την κατέστησε αναπόφευκτα αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης. Έτσι λοιπόν τα κράτη ξεκίνησαν να ασκούν εξωτερική πολιτική εμπλουτίζοντας τα επιχειρήματά τους με οικολογικές ανησυχίες και πολυάριθμα πολιτικά κόμματα καθώς και καιροσκοπικές ΜΚΟ αναδύθηκαν για να εκμεταλλευτούν το νέο έδαφος. Για να αποκτήσουν λαϊκό έρεισμα οι σχηματισμοί αυτοί χρειάζεται να χτίσουν μια ταυτότητα, ένα ενιαίο λεξιλόγιο στόχων ώστε να πείσουν στην συνέχεια ότι το υπηρετούν. Επειδή ο λαϊκισμός αναπόδραστα υπεισέρχεται στην εξίσωση σε περιπτώσεις σαν και αυτή, η ουσία σχεδόν πάντα χάνεται προς όφελος των εντυπώσεων.
Ακούγονται συνεχώς παραινέσεις για το πως ο άνθρωπος μπορεί να κάνει πολλά για το περιβάλλον του αλλάζοντας κάποιες από τις συνήθειές του και προχωρώντας σε εκσυγχρονιστικές παρεμβάσεις (αλλαγή λαμπτήρων, συσκευές με καλύτερη σχέση κατανάλωσης / απόδοσης, παρεμβάσεις στα υλικά του κτηρίου). Προκύπτει όμως το ερώτημα, αν παρεμβάσεις σαν και αυτές μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάσχεση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Σαφώς είναι και ο γενικός πληθυσμός υπεύθυνος, αλλά πόσο περισσότερο είναι η βιομηχανία σε κράτη όπως οι ΗΠΑ και Γερμανία, ή όπως η Κίνα και οι Ινδίες. Η παραγωγή εκεί επιβαρύνει τρομακτικά το περιβάλλον και τροφοδοτεί τον υπόλοιπο κόσμο με υλικά των οποίων η λειτουργία και εν συνεχεία η απόρριψη επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Το ζήτημα είναι κυρίως οικονομικό.
Επιπλέον, επιχειρήματα σαν και αυτό δίνουν άλλοθι στην περαιτέρω κατανάλωση, αφού ο κάθε ένας καλείται να αντικαταστήσει παλαιότερα αγαθά με νέα, ανατροφοδοτώντας κατά ένα παράδοξο τρόπο, ακριβώς το φαινόμενο που επιδιώκεται να καταπολεμηθεί, τους ρύπους (τα νέα προϊόντα που καλούνται να αντικαταστήσουν τα παρωχημένα, είναι εξίσου αποτέλεσμα βιομηχανικής παραγωγής). Το πρόβλημα τελικά ίσως να έγκειται κυρίως στο παγκόσμιο μοντέλο ανάπτυξης και στον κυκεώνα κατανάλωσης που αυτό συνεπάγεται. Αφορά δηλαδή το σύνολο των καταναλωτικών μας συνηθειών και όχι την τροποποίηση μερικών από αυτές. Θεμελιακό ερώτημα είναι κατά πόσο αυτό μπορεί να αλλάξει και το κατά πόσο είμαστε διατεθειμένοι να απεμπολήσουμε τον τρέχοντα τρόπο ζωής μας και να τον αντικαταστήσουμε με κάποιον λιγότερο ανερμάτιστο. Με κάποιον που θα απαιτεί λιγότερα και ουσιαστικότερα υλικά αγαθά.
Όμως η επιστροφή στο περισσότερο φειδωλό παρελθόν, είναι δύσκολη εώς ουτοπική, μιας και έχει κυλίσει πολύ νερό στο ποτάμι της βιομηχανοποίησης, έτσι η υπερεκμετάλλευση του περιβάλλοντος δεν φαίνεται ότι μπορεί να ανασχεθεί στο άμεσο μέλλον. Πόσο μάλλον όταν οι αναδυόμενες οικονομίες επιχειρούν να λάβουν προεξάρχουσα θέση στο ιστορικό προσκήνιο, κάτι που η δύση για πολλούς αιώνες τους είχε στερήσει. Οι χώρες αυτές με πληγωμένο εγωισμό ζητούν να επανακτήσουν το χαμένο έδαφος και δεν φαίνεται ότι υπάρχει πρόθεση να επιβραδύνουν την ξέφρενη αναπτυξιακή τους πορεία ούτε μπορεί η δύση να χρησιμοποιήσει κάποιο επιχείρημα προς την κατεύθυνση αυτή, λόγω του βεβαρημένου παρελθόντος της. Αντίθετα και οι δύο πλευρές αναλώνονται σε παρελκυστικές διπλωματικές βολιδοσκοπήσεις.
Το πρόβλημα είναι τελικά ευρύτερο από τα επιδερμικά επιχειρήματα των φορέων που εκμεταλλεύονται την “οικολογία”. Είναι βαθύτατα οικονομικό και πολιτικό και αυτός που επιθυμεί να το αγγίξει, θα πρέπει να είναι έτοιμος να τεκμηριώσει θέσεις σε μια σειρά από θεμελιώδη ερωτήματα. Κυρίως ποιο μοντέλο ανάπτυξης και ζωής πρέπει να υιοθετηθεί για να αντικαταστήσει το ήδη υπάρχον, καθώς και πώς το μοντέλο αυτό θα ενσωματωθεί ομαλά στις ανθρώπινες συνειδήσεις.